Rwa kulszowa nie jest chorobą, postanowiliśmy poświęcić jej uwagę w odrębnym temacie.

Przyczyn rwy kulszowej może być conajmniej kilka i charakteryzuje się ona silnym, ostrym i przeszywającym bólem okolicy lędźwiowej promieniującym wzdłuż kończyny dolnej. To często spotykany zespół bólowy.

Dolegliwości częściej występują u mężczyzn niż u kobiet, przeważnie po 30 roku życia, ale praktycznie dotyczą wszystkich grup wiekowych.

Objawy :

Ostry, silny, przeszywający ból może wystąpić nagle po uniesieniu ciężaru, nagłym ruchu, potknięciu się itp.

Ból rozpoczyna się zwykle w okolicy lędźwiowej i promieniuje wzdłuż nerwu kulszowego przez pośladek w kierunku uda i podudzia czasem aż do stopy. ?Bóle mogą przejawiać się w tak silnych atakach, że uniemożliwiają choremu nawet obracanie się w łóżku. Każdy ruch jest bolesny. ??Dolegliwości bólowe są wyzwalane lub nasilane przez kaszel, napięcie mięśni brzucha, uniesienie wyprostowanej kończyny, zgięcie głowy lub tułowia.? Przy chodzeniu chorzy oszczędzają zajętą kończynę, utrzymując ją w zgięciu i unikają opierania się na pięcie. Ruchy wykonują powoli, bardzo ostrożnie.

Mogą też występować objawy uszkodzenia korzeni nerwowych: osłabienie czucia oraz osłabienie siły mięśni podudzia i stopy. W długotrwałym przebiegu choroby niekiedy dołącza się zanik i zwiotczenie mięśni podudzia.?? Częstość nawrotów i czas trwania dolegliwości są bardzo różne i zależą w znacznym stopniu od przyczyn zespołu.

Dla potwierdzenia rozpoznania przeprowadza się badanie neurologiczne oraz badanie radiologiczne kręgosłupa, które zwykle wykazuje obecność zmian zwyrodnieniowych.

Leczenie:

Zdecydowaną większość przypadków opisywanych dolegliwości bólowych leczy się zachowawczo. Leczenie zachowawcze zwykłej rwy kulszowej w ostrym okresie choroby polega na odpoczynku, z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych, przy podpartych łydkach. ?Podaje się ponadto leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, witaminy, leki rozkurczowe (rozluźniające mięśnie). Na ogół po kilku dniach leczenia ostre dolegliwości bólowe mijają i wtedy należy rozpocząć leczenie właściwe, którego celem jest uniknięcie ponownym atakom rwy kulszowej.

Zależnie od stanu i okresu choroby, stosuje się różne zabiegi:

mobilizacje, techniki energii mięśniowej, ćwiczenia rozluźniające, ćwiczenia izometryczne, wyciąg.

W późniejszym okresie zaleca się układ regularnych ćwiczeń wzmacniających mięśnie przykręgosłupowe oraz mięśnie brzucha.

STANY OSTRE – RWA KULSZOWA

Stan Ostry –  występują silne dolegliwości bólowe, pacjent nie może chodzić, konieczne jest leżenie i leczenie farmakologiczne;

– pierwszą czynnością powinno być położenie się do łóżka ( bardziej wskazane jest położenie się na twardym podłożu)

– nogi powinny być zgięte w stawach biodrowych i kolanowych pod katem 90 stopni (jest to tzw. pozycja odbarczająca )

– należy ograniczyć do minimum ruchy tułowia (kręgosłup powinien być unieruchomiony np. przez gorset lędźwiowy)

– jeżeli ból jest bardzo silny, wówczas do momentu przybycia neurologa podąć lek przeciwbólowy (np. Pyralgina)

Masz bóle kręgosłupa, możesz stosować maści lub żele bez recepty: ?- o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i rozkurczającym mięśnie (zawierające np. diklofenak lub inne substancje), np. Fastum, Mobilat, Dicloratio żel; Naproxen, Veno-żel, Veral-żel, Voltaren, Olfen.

– Maści, żele i kremy na krótko złagodzą ból, ale na pewno nie zastąpią wizyty u specjalisty, a w późniejszym okresie leczenia specjalistyvcznego. ??Nie nadużywaj środków działających tylko przeciwbólowo, gdyż mogą uszkodzić żołądek, wątrobę i nerki.

Uśmierzają ból, ale nie leczą choroby!!!

Stosuj leki przeciwzapalne. ?Nie odkładaj leczenia i zabiegów na później, gdyż choroba może stać się przewlekła, a zesztywnienia i przykurcze utrwalą się. ??Leczenie dolegliwości korzeniowych kręgosłupa trwa bardzo długo i ciągnie się miesiącami. Dlatego też uzbrój się w cierpliwość podczas leczenia i nie zaniedbuj terapii.? ?Ulgę w dolegliwościach mogą ci przynieść zimne lub ciepłe kompresy. ?Zimne, nawet z kawałkami lodu, przykładamy w pierwszym, ostrym okresie stanu zapalnego. Chłód powoduje skurczanie się naczyń krwionośnych, łagodzi obrzęki, dzięki czemu mniej odczuwamy ból. ?Ciepłe kompresy (okłady nasączone gorącą wodą, termofor, butelka z gorącą wodą) najlepiej stosować po ustąpieniu ostrego stanu zapalnego. Ciepło działa rozkurczająco i rozluźniająco. Skuteczniejsze są mokre okłady, dlatego też można owinąć termofor mokrą ściereczką. ??Bolące miejsca można rozgrzać za pomocą poduszki elektrycznej lub masażu danej okolicy ciała (szczególnie jeżeli zabieg jest połączony z wcieraniem maści rozgrzewającej lub przeciwzapalnej).

Profilaktyka:

Zapobieganie opisywanym dolegliwościom bólowym obejmuje głównie ruch, którego celem jest wzmacnianie mięśni grzbietu przykręgosłupowych i mięśni brzucha, a przede wszystkim zapewnienie optymalnej eksploatacji segmentów kręgosłupa.

W profilaktyce ważna jest też korekcja postawy ciała, umiejętne podnoszenie ciężkich przedmiotów, a także prawidłowo zorganizowane miejsce pracy (np. ergonomiczne krzesełka dla osób, które większość czasu spędzają za biurkiem).
Dyskopatia jest to stan patologii, w którym dochodzi do uszkodzenia pierścienia włóknistego krążka międzykręgowego z następczym przemieszczaniem się jądra miażdżystego w kierunku światła kanału kręgowego.

W zależności od stopnia zaawansowania dyskopatii wyróżnia się trzy okresy chorobowe:

a)      wypuklina krążka międzykręgowego

b)      przepuklina krążka międzykręgowego

c)      sekwestracja krążka międzykręgowego

Przyczyny występowania dyskopatii:

Najczęściej problem dyskopatii lędźwiowej dotyczy ludzi w wieku średnim (3-4 dekada) i zmniejsza się częstość jego występowania u ludzi starszych, u których dominują procesy zwyrodnieniowo-wytwórcze. Biorąc pod uwagę mechanizm prowadzący do przemieszczania się jądra miażdżystego u ludzi młodych, dotychczas zdrowych do zachorowania prowadzi nadmierny wysiłek fizyczny bądź uraz, w następstwie którego dochodzi do przeciążenia krążka międzykręgowego na danym poziomie. Najczęściej młodzi pacjenci mówią o upadku z drabiny, podniesieniu nadmiernego ciężaru bądź nasilonej aktywności sportowej np. upadek na kolana podczas gry w piłkę.

W większości jednak przypadków przepuklina jądra miażdżystego prowokowana jest stosunkowo małym urazem bądź przeciążeniem kręgosłupa. Sytuacja taka występuje zazwyczaj u starszych pacjentów, którzy prezentują zmiany zwyrodnieniowe w zakresie pierścienia włóknistego krążka międzykręgowego. Zwyrodnienie krążka międzykręgowego jest procesem aktywnie postępującym z wiekiem i jest ściśle związane ze stopniową jego dehydratacją (odwodnieniem) oraz powtarzalnymi na co dzień mikrourazami.

Od strony patofizjologicznej dyskopatia może prowadzić do wystąpienia objawów klinicznych w dwóch niezależnych mechanizmach – ucisku korzenia nerwowego bądź worka oraz podrażnienia tkankowego z następczą indukcją procesów zapalnych.

Objawy kliniczne dyskopatii:

Objawy kliniczne dyskopatii (np.dyskopatii lędźwiowej) ściśle związane są z uciskiem oraz podrażnieniem korzeni nerwowych opuszczających kanał kręgowy poprzez otwory międzykręgowe. Ważnym podkreślenia jest obserwacja, iż w niektórych przypadkach dyskopatii lędźwiowej praktycznie w ogóle nie występuje ból w okolicy lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa.

Najczęściej na obraz kliniczny dyskopatii lędźwiowej składa się:

– Ból miejscowy, ból o charakterze korzeniowym (promieniującym) w przypadku ucisku korzenia nerwowego najczęściej pojawia się w zakresie pośladków, tylnej powierzchni ud, bocznej części podudzi oraz łydkach.

– Zaburzenia czucia o charakterze parastezji odczuwane jako mrowienie, palenie, zaciskanie w określonej lokalizacji anatomicznej kończyny dolnej.

– Zaburzenia sprawności ruchowej związane z zaburzeniem funkcji włókien motorycznych unerwiających poszczególne grupy mięśniowe w zakresie kończyny dolnej (np. opadanie stopy)

– W rzadkich przypadkach pojawiają się dolegliwości pęcherzowe lub jelitowe powodujące problemy z oddaniem moczu i/lub kału.

Dodatkowo, u mężczyzn może wystąpić upośledzenie funkcji seksualnej.  Jest to szczególna sytuacja kliniczna, będąca wczesnym powikłaniem dyskopatii lędźwiowej. W codziennej praktyce klinicznej powyższe zaburzenia obserwowane są rzadko i noszą nazwę zespołu ogona końskiego. Zespół ten występuje w przypadku bardzo masywnych przepuklin jądra miażdżystego, które uciskają poprzez worek oponowy korzenie nerwowe unerwiające pęcherz moczowy oraz jelito. Z reguły zespół ogona końskiego jest pilnym wskazaniem do leczenia operacyjnego.

Zakres i lokalizacja powyższych objawów klinicznych w dużej mierze uwarunkowana jest poziomem uszkodzenia krążka międzykręgowego.

W zależności od lokalizacji uszkodzenia zakres dolegliwości korzeniowych może być następujący (odc.lędźwiowy):

RWA UDOWA

Ból w odcinku lędźwiowym, krzyżowym i dalej przebiegającym po przedniej ścianie nogi, niedowłady parestezje, przykurcze. Objawy bólowe mogą być pomieszane, zależy to od stopnia i wielkości ucisku na dany segment lub segmentów sąsiadujących ze sobą. ??Ból w początkowej fazie jest bardzo silny, unieruchamiający, ruch tułowiem praktycznie niewykonalny natomiast przy powolnym przebiegu choroby bolesność narasta wraz z postępem stanu zapalnego, dochodząc do bardo silnych bóli uniemożliwiających normalne życie. Korzenie nerwowe wychodzące z każdego segmentu kręgosłupa są uciskane przez zwyrodniale struktury kręgu, krążka międzykręgowego, więzadła, guza nowotworowego i inne. Ból jest ostry, następnie przechodzi do bólu podostrego i przewlekłego. ?Leczenie jest długotrwałe, często kilkumiesięczne przy zastosowaniu farmakologii, zabiegów fizykalnych w tym masaży, wyciągów i ćwiczeń. Jeśli terapia nie przynosi rezultatów należy liczyć się z koniecznością zabiegu chirurgicznego polegającego na usunięciu przyczyny ucisku na korzeń nerwowy lub rdzeń kręgowy.?? Objaw ten ( jak i inne objawy korzeniiowe) występują jako następstwo zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa oraz procesów zapalno-infekcyjnych i nowotworowych, zwyrodnienia dotyczą wszystkich struktur kręgosłupa, kręgów, połączeń stawowych, krążków międzykręgowych, i więzadeł. Początek choroby może być powolny lub gwałtowny, zależy to od stopnia zwyrodnienia danej struktury oraz czynności wykonanej bezpośrednio przed wystąpieniem bólu (dźwiganie, silny ruch, pochylenie się, upadek itp.).

Zespół kręgosłupa lędźwiowego to ogólne pojęcie dla bólów tego odcinka. Z reguły są niepromieniujące i bez neurologicznych ubytków. Przyczyny: blokady, zmiany zwyrodnieniowe, kręgozmyk ku przodowi, zmiany urazowe i pourazowe, przewlekłe zapalenia wielostawowowe.?? Bóle krzyża i pleców mogą wynikać z uszkodzeń nerwów, mięśni, kości, stawów lub narządów wewnętrznych. Powstają w wyniku podrażnienia wrażliwych bólowo włókien przy korzeniach nerwów albo samych nerwów. Czasami przyczyną są chore narządy – wątroba, nerki, pęcherz moczowy, prostata i wiele innych.

Ból może powstać w mięśniu albo pochodzić od kręgosłupa. Nerwy bólowe znajdują się też w wiązadłach kręgosłupa. Dysk nie ma żadnych nerwów ani naczyń krwionośnych, nie może więc boleć. Zmiany zwyrodnieniowe powodują rozregulowanie całego systemu dokładnie ze sobą zgranych segmentów ruchowych. Przeciążenie wiązadeł i stawów kręgosłupa zwiększa napięcie mięśni pleców, próbujących przeciwdziałać nadmiernej ruchomości całej konstrukcji. Proces rozwija się w typowej kolejności: z początku występują silne bóle, następnie włókna nerwowe zostają tak uszkodzone, że dochodzi do zaburzeń czucia, a w końcu następują niedowłady.

Zespół m. gruszkowatego

Powstaje na skutek przewlekłego wzmożenia napięcia m. gruszkowatego. Często uraz w wywiadzie okolicy krzyżowej lub miednicy. Należy pamiętać o zmienności anatomicznej mięśnia a nawet postaci przez której brzusiec przechodzi nerw kulszowy.

Objawy: ból zlokalizowany w rzucie stawu krzyżowo- biodrowego, otworu kulszowego większego i mięśnia gruszkowatego promieniujący do kończyny dolnej, ból utrudnia chodzenie a zwłaszcza wchodzenie na schody, ból narasta przy pochylaniu i unoszeniu czynnym kończyny, bolesne ograniczenie rotacji wewnętrznej, ból głęboko w pośladku, odruchowy zanik m. pośladkowych.

Objawy zespołu mieśnia gruszkowatego często mylone są z objawami rwy kulszowej.

Ruch: uniesienie kończyny dolnej, wyprostowanej w kolanie, przywiedzenie w stawie biodrowym i rotacja wewnętrzna  powodują ból głęboko w pośladku.

Leczenie: leki przeciwzapalne, techniki manualne do relaksacji mięśnia, pozycje złożeniowe w stanach ostrych, ostrzyknięcia sterydowe otworu podgruszkowego oraz samego mięśnia , mobilizacje mięśnia, autoterapia

Zespół m. biodrowo – lędźwiowego

Objawy:

bolesne ograniczenie wyprostu, przykurcz zgięciowy i bolesne ograniczenie rotacji wewnętrznej, po stronie przykurczu obniżenie miednicy podczas chodu i rotacja zewnętrzna kończyny, przy obustronnym przykurczu nasilenie lordozy lędźwiowej, przy jednostronnym przykurczu wyprost odcinkowy w segmencie lędźwiowym z rotacją na stronę przykurczu, skośne ustawienie kości krzyżowej oraz zespół m. gruszkowatego z podrażnieniem nerwu kulszowego po stronie przeciwnej.

Ruch:

bolesne odwiedzenie w stawie biodrowym,  ?test Mennela ? zgięcie biodra przeciwnego, wykazuje przykurcz zgięciowy i skrócenie m. biodrowo- lędźwiowego palpacyjna tkliwość mięśnia badanego przez powłoki brzuszne

Leczenie:

relaksacja złożeniowa m. biodrowo- lędźwiowego w okresach ostrych, techniki manualne, leki przeciwzapalne, fizykoterapia, w okresach zacisza ? stretching i inne techniki relaksacji, autoterapia

BLOKADA SEGMENTU KRĘGOSŁUPA

Najczęściej występującą dysfunkcją czynnościową w kręgosłupie jest zablokowanie stawu. Jest to odwracalne zaburzenie czynności stawu, powodujące ograniczenie gry stawowej, któremu towarzyszy ból i wystąpienie segmentowego ograniczenia ruchowego. ??Gra stawowa są to bierne, sprężynujące ruchy przesuwania elementów kostnych stawu w stosunku do siebie, które Mennell opisał jako kombinację ruchów ślizgowych, toczenia i odciągania powierzchni stawowych.

Generalnie grę stawową można wykonywać w następujących kierunkach: przód-tył, góra-dół, bocznie, rotacyjnie i wzdłużnie, tj. równolegle do osi poruszanego elementu. W poszczególnych przypadkach kierunek gry stawowej uwarunkowany jest budową stawu.

Grę stawową, a konkretnie ruch ślizgowy, najłatwiej jest uzyskać w pozycji spoczynkowej stawu, tzn. takiej, w której wyeliminowane jest napięcie tkanek miękkich okołostawowych. Badanie gry stawowej wymaga dokładnego chwytu i odpowiedniej pozycji.

Podczas zablokowania segmentu kręgosłupa ból zazwyczaj pojawia się niespodziewanie przy określonym kierunku.?   Terapia manualna ma na celu przywracenie prawidłowego ruchu w segmencie, przywrócenie funkcję stawów kręgosłupa i kończyn poprzez unormowanie tzw. ślizgu stawowego.

Stosowane techniki to mobilizacje, manipulacje, techniki energii mięśnowej, trakcja.

CHOROBA SCHEUERMANNA

Choroba Scheuermanna (kifoza młodzieńcza), jest jedną z wielu chorób zaliczanych do tak zwanych “jałowych martwic kości”. Wspólną cechą wszystkich chorób tej grupy jest obumieranie tkanki kostnej i chrzęstnej bez udziału chorobotwórczych drobnoustrojów.

Do martwicy kości czy chrząstki dochodzi na skutek przyczyny, powodującej przerwanie lub upośledzenie ukrwienia pewnego obszaru tkanki kostnej. Tkanka ta ulega martwicy, staje się mało odporna na działanie czynników mechanicznych, rozpada się i podobnie odbudowuje, ale kości najczęściej ulegają zniekształceniu.

Przyczyny niedokrwienia mogą być różnorodne: predyspozycje wrodzone, przeciążenia, mikrourazy, zaburzenia hormonalne, zatory i inne. Do zaburzeń ukrwienia dochodzi szczególnie łatwo u dzieci i młodzieży w związku z brakiem połączeń między krążeniem nasadowym i przynasadowym.

Początkowo choroba przebiega skrycie, często bezboleśnie. Tylko około 20% pacjentów odczuwa w czasie choroby bóle kręgosłupa. Bóle te lokalizują się w chorym odcinku kręgosłupa lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Potęgują się one po wysiłkach fizycznych, głównie w pozycjach osiowego obciążenia kręgosłupa i pochylenia w przód. Dolegliwości te zmniejszają się lub ustępują po zmianie pozycji ciała, zwłaszcza po przyjęciu pozycji leżącej.

Zmiany w chorobie Scheuermanna obejmują z reguły kilka sąsiadujących ze sobą kręgów, a także krążków międzykręgowych, najczęściej na odcinku Th7-Th12. Proces dotyczy zazwyczaj 2 lub 4 kręgów, rzadziej 3 lub 5.

Osłabienie procesem martwiczym odporności nasad i chrząstek pokrywających trzony kręgowe powoduje wciskanie się zawartości krążków międzykręgowych przez płytkę chrzęstną do gąbczastej tkanki trzonów. Tworzą się tzw. guzki Schmorla, które mogą być różnej wielkości. Występują one głównie w przedniej i środkowej części trzonów. Trzony kręgowe ulegają powolnemu niewielkiemu sklinowaceniu, a krążki międzykręgowe – zmianom degeneracyjnym i następczemu zwężeniu. Powoduje to pochylenie tułowia do przodu i stopniowe ograniczenie ruchomości odcinka kręgosłupa objętego procesem chorobowym.

Objawy fizykalne zależą w pewnej mierze od lokalizacji szczytu kifozy. W większości przypadków występuje ona w odcinku piersiowym, w ok. 20% przypadków – w odcinku piersiowo-lędźwiowym, a w nielicznych przypadkach – w odcinku lędźwiowym. Przy lokalizacji piersiowej pogłębiona jest kifoza piersiowa oraz lordoza lędźwiowa, z uwypukleniem brzucha.??   Często stwierdza się także pogłębienie lordozy szyjnej, jako wynik mechanizmu kompensacyjnego. Następstwem lokalizacji szczytu zniekształcenia w odcinku piersiowo-lędźwiowym jest przedłużona ku dołowi kifoza piersiowa ze skróceniem i pogłębieniem lordozy lędźwiowej. Jeśli kifoza dotyczy segmentu lędźwiowego, plecy są proste ze wzmożoną wiotkością odcinka piersiowego i często – kątowym zagięciem między kifozą a kością krzyżową.

Postępowanie i leczenie – uzależnione jest od ciężkości procesu chorobowego. W lżejszych przypadkach wystarczają jedynie ćwiczenia mięśni grzbietu w celu stworzenia tzw. ochronnego gorsetu mięśniowego i nauka utrzymywania prawidłowej postawy. ??   Ćwiczenia gimnastyczne, specjalnie dobrane i wykonywane pod ścisłym nadzorem specjalistów mają na celu: ?- zapobieganie zniekształceniu,?- wzmocnienie osłabionych mięśni, ?- zwiększenie ruchomości elastyczności kręgosłupa,?- poprawienie postawy i ogólnej sprawności fizycznej.??   W przypadkach nasilonych dolegliwości bólowych należy zapewnić odciążenie chorobowo zmienionego odcinka kręgosłupa. Dopiero po ustąpieniu lub zmniejszeniu dolegliwości bólowych rozpoczyna się ćwiczenia. Wyniki leczenia zależą od wczesnego rozpoznania i odpowiedniego postępowania usprawniającego, które zapobiega powstawaniu nieodwracalnych zniekształceń trzonów kręgowych.

Utrwalenie się zmian chorobowych w kręgosłupie, poza znaczną deformacją postawy, może mieć wpływ na inne części układu kostnego (miednicę, stawy biodrowe), co z kolei zmniejsza ogólną wydolność i sprawność organizmu.

KRĘGOZMYK

Kręgozmyk (spondylolisteza) to stan polegający na przesunięciu (podwichnięciu) 2 kręgów względem siebie, gdzie wyższy kręg ulega przesunięciu do przodu względem niższego. Taki stan prowadzi do utraty stabilności kręgosłupa, pogorszenia sprawności ruchowej chorego człowieka, przewlekłego bólu oraz wystąpienia objawów neurologicznych. Kręgosłup najczęściej występuje na poziomie 4 i 5 kręgu lędźwiowego.

Klasyfikacja kręgozmyków wg. Wiltse:

–  kręgozmyk węzinowy (kręgozmyk istmiczny) polega na przerwaniu węziny łuku (spondylolizie) z przemieszczeniem kręgu.
Kręgozmyk ten jest typowy dla pacjentów dorosłych najczęściej w 3-4 dekadzie życia.
–  kręgozmyk dysplastyczny jest to wrodzony niedorozwój łuków i stawów kręgu, występujący u około 25% przypadków choroby.
–   kręgozmyk zwyrodnieniowy jest związany ze zwyrodnieniem stawów kręgosłupa i krążka międzykręgowego i jest on typowy dla ludzi starszych.
–  kręgozmyk urazowy jest to ześlizg na podłożu urazowego złamania łuku.

Stopnie kręgozmyku (wg Meyerdinga- procent kręgu, który nie znajduje się nad niższym kręgiem):
–  I° – do 25%
–  II° – 25% – 50%
–    III°- 50% – 75%
–   IV°- 75% – 100%
–  powyżej 100% (całkowita utrata styczności 2 kręgów)
Objawy

Objawami ogólnymi kręgozmyku są ból, deformacja tułowia i pogorszenie sprawności ruchowej chorego oraz zaburzena neurologiczne wśród których najczęściej obserwuje się niedowłady, zaniki mięśniowe, osłabienie odruchów, zaburzenia potencji, zaburzenia zwieraczy pęcherza i odbytu (rzadkie) oraz zaburzenia czucia.

W przebiegu kręgozmyku charakterystyczny jest chód pajaca polegający na tym, iż pacjent chodzi na lekko ugiętych nogach zrotowanych na zewnątrz. ??Rozpoznanie ?Do rozpoznania wystarcza zwykle zdjęcia radiologiczne przeglądowe. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej, która jest wskazana do oceny zwężenia kanału kręgowego szczególnie w kręgozmyku zwyrodnieniowym) lub rezonansu magnetycznego. ??Leczenie ?Przy braku objawów kręgozmyk można tylko obserwować.

W kręgozmyku o niedużym stopniu (I° i niektóre II°), udokumentowanym braku progresji ześlizgu, niedużym nasileniu bólu (bóle okresowe) i braku objawów neurologicznych można stosować jedynie leczenie zachowawcze, które obejmuje:
–   w ostrym okresie bólowym – unieruchomienie (łóżko), leki przeciwbólowe i zmniejszające napięcie mięśniowe.
–    rehabilitacja po opanowaniu ostrego bólu
–    ćwiczenia wzmacniająco-stabilizujące
–    gorset ortopedyczny lub sznurówka w doleczeniu
–    unikanie obciążeń kręgosłupa
Jeśli u chorego występują objawy neurologiczne, lub ześlizg osiąga większy stopień (od II°), gdy występuje progresja nawet małego ześlizgu, oraz progresja bólu i neurologii stosuje się leczenie operacyjne, które również jest wskazane jeśli brak jest pozytywnych wyników leczenia zachowawczego po okresie 3 miesięcy i stwierdza się długotrwały wywiad bólowy
Uraz Szyjny – Smagnięcie biczem

Objaw ?:

Uszkodzenie typu ?smagnięcia biczem? ??powstaje po wpływem bezwładnościowego uszkodzenia odcinka szyjnego albo w mechanizmie gwałtownego przyśpieszania do wyprostu z następowym zgięciem (uderzenie w tył samochodu), bądź odwrotnie ? w mechanizmie gwałtownego przyśpieszenia do zgięcia w przypadku uderzenia w przeszkodę.

W przypadkach bardzo dużych sił może dojść w mechanizmie bezwładnościowym do uszkodzeń struktury kostnej ( złamania zgnieceniowe przednich części trzonu, awulsyjnych uszkodzeń wyrostków kolczystych lub złamań łuku i wyrostków haczykowatych ) jednak najczęściej obraz RTG jest negatywny ( uraz komponenty miękkiej aparatu ruchu).

Charakterystyczna dla tych urazów jest swoista ?burza i mozaika objawów? ? od tych związanych z uszkodzeniem więzadłowym do tych związanych z nadmierną stymulacją układu nerwowego centralnego, obwodowego i współczulnego ( wegetatywne, charakterologiczne i emocjonalne). Bardzo ważne jest ustalenie czy doszło do utraty stabilności kręgosłupa w badaniach  RTG czynnościowych.

Objawy:

– ból w odcinku szyjnym, piersiowym, czasem nawet w lędźwiowym, ból głowy trwający czasem latami po incydencie, objawy wegetatywne

? zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia równowagi, wzmożone napięcie mięśni karku, parestezje palców rąk, występują zmiany nastrojów, labilność emocjonalna zwłaszcza u kobiet, histeryczne omdlenia, spadki ciśnienia, poczucie zagubienia i dezorientacji, zaburzenia snu. Objawy utrzymywać się mogą wiele miesięcy i wymagają zespołowej opieki nad pacjentem ( ortopeda, neurolog, psycholog, fizjoterapeuta).

Leczenie:

W przypadkach uszkodzeń więzadłowych bez niestabilności ? krótkotrwałe unieruchomienie następnie usprawnianie, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, uspokajające, gdy doszło do niestabilności ? przedłużone unieruchomienie i program stabilizacji autoterapią, w wyjątkowych przypadkach stabilizacja operacyjna ? zespolenie międzytrzonowe, w przypadkach złamań z dużym przemieszczeniem lub uciskiem na elementy nerwowe ? odbarczenie i stabilizacja operacyjna.