Zasady i metody postępowania korekcyjnego
Gimnastyka korekcyjna jest częścią wychowania fizycznego i obowiązują w niej zasady metodyki wychowania fizycznego. Ale jednocześnie gimnastyka korekcyjna jest specyficzną formą ćwiczeń fizycznych, w których ruch został w pewnej mierze podporządkowany celom terapeutycznym. Stosowane tu ćwiczenia mają przede wszystkim do korekcji postawy ciała. To powoduje że specyficzne są również zasady i metody stosowane w gimnastyce korekcyjnej.
1. Dobór pozycji wyjściowych
Układ ciała jaki przyjmuje dziecko przed przystąpieniem do ćwiczeń może:
– ułatwić lub utrudnić ruch.
– zapewnić odciążenie lub odciążenie kręgosłupa, lub jego pewnych części, albo odcinków ciała.
– powodować korekcje (albo hiperkorekcję) danej części lub odcinka ciała.
-zabezpieczyć przed przenoszeniem się ruchu na odcinki sąsiednie (powodować ograniczenia ruchu tylko do wybranej części lub odcinka).
Pozycje wyjściową dobiera instruktor w zależności od realizowanych zadań korekcyjnych i możliwości ćwiczącego. Zostaną teraz przedstawione najczęściej stosowane pozycje wyjściowe, wraz z omówieniem ich wpływu na postawę ciała.
2. Dobór ćwiczeń
Stosowane w gimnastyce korekcyjnej ćwiczenia powinny być dobrane do rodzaju występującej wady oraz realizowania celów korekcyjnych. Ćwiczenia muszą zapewniać możliwość wykonania ich przez dzieci z zachowaniem pozycji skorygowanej. Konieczność ? choćby chwilowej ? utraty korekcji w wykonaniu danego ćwiczenia dyskwalifikuje je jako ćwiczenie korekcyjne. Najbardziej pożądane są takie ćwiczenia, które wymuszają utrzymanie pozycji skorygowanej ? ćwiczenia których nie można wykonać inaczej niż poprawnie.
Dobierając ćwiczenia trzeba również uwzględnić wiek ćwiczących. W grupach dzieci młodszych powinna dominować zabawowa i zadaniowa forma ćwiczeń, a u młodzieży ? forma ścisła. Ćwiczenia powinny być także akceptowane przez dzieci. Jest to szczególnie ważne w ćwiczeniach, w których może występować ból. Dziecko uprzedzone i przygotowane na ból łatwiej go zniesie. Ćwiczenia powinny być również wykonywalne. Nie można np. żądać od dziecka przyjęcia pozycji skorygowanej, gdy ma ono jeszcze przykurczone mięśnie uniemożliwiające przyjęcie tej pozycji
Ćwiczenia korekcyjne nie mogą natomiast:
– pogłębić wady
– powodować utraty korekcji
– korygując wadę w jednym odcinku, powodować wadliwe ustawienie drugiego odcinka ciała.
– powodować przemęczenia ćwiczącego
Stosując ćwiczenia w parach należy tak je dobierać, aby oddziaływały korekcyjnie na obu ćwiczących. Jeżeli nie jest to możliwe, należy przestrzegać zasad, by ćwiczenia nie powodowały pogłębienia wady postawy u żądnego z ćwiczących. W ćwiczeniach tych należy również pamiętać o zmianie ról w parze.
Dobór obciążenia:
Obciążenie może być dawkowane czasem trwania ćwiczenia, liczbą powtórzeń lub wielkością zastosowanego obciążenia dodatkowego. Głównym kryterium doboru obciążenia w gimnastyce korekcyjnej jest możliwość wykonania przez dziecko ćwiczenia z zachowaniem pozycji skorygowanej. Wielkość obciążenia należy zawsze odbierać indywidualnie. Musi ono uwzględniać wiek i siłę ćwiczącego oraz przede wszystkim ? możliwość utrzymania pozycji skorygowanej. Stosowanie zbyt dużego obciążenia powoduje wzmacnianie mięśni w nieprawidłowym ułożeniu i wpływa na utrwalanie wady.
Dobór przyborów i przyrządów:
Stosowanie przyborów i przyrządów w ćwiczeniach korekcyjnych pozwala:
– uatrakcyjnić zajęcia
– zwiększyć motywację do ćwiczeń
– zwiększyć intensywność ćwiczeń
– zapewnić odciążenie ćwiczącego lub przeciwnie ? zwiększyć obciążenie
– wymusić poprawność wykonywanego ćwiczenia
– ograniczyć zakres ruchu ? zwłaszcza gdy zbyt obszerny ruch jest niepożądany lub szkodliwy
– zabezpieczyć przed przenoszeniem ruchu na odcinki sąsiednie
– ułatwić przyjmowanie i utrzymanie pozycji skorygowanej.
Przerwy w ćwiczeniach:
Przerwy między ćwiczeniami powinny być wykorzystywane na odpoczynek po poprzednich ćwiczeniach oraz na wyrównanie i uspokojenie oddechu. Pozycja przyjmowana przez dzieci w przerwach powinna sprzyjać utrzymywaniu postawy skorygowanej; nie może to być pozycja, która powodowała by pogłębienie wady. Czas między ćwiczeniami może i powinien być wykorzystywany na kształtowanie nawyku postawy skorygowanej.
3. Wykonywanie ćwiczeń
W wykonywaniu ćwiczeń korekcyjnych główna uwaga winna być zwrócona na poprawność wykonania, to znaczy na przyjęcie i utrzymanie w czasie ćwiczenia pozycji skorygowanej. Musi być ona widoczna:
– w pozycji wyjściowej
– w czasie ruchu
– w pozycji końcowej
– w czasie przerw między ćwiczeniami
Poprawność wykonania ćwiczenia ? wykonanie go z utrzymaniem pozycji skorygowanej ? jest czynnikiem kształtującym nawyk poprawnej postawy. Ważną rolę w wykonaniu ćwiczeń korekcyjnych odgrywa oddychanie. Dużą grupę ćwiczeń w korektywie stanowią ćwiczenia izotermiczne, w czasie wykonywania których występuje tendencja do wstrzymywania oddechu. W ćwiczeniach tych należy zwrócić szczególną uwagę na wydech. Można to osiągnąć przez polecenie dziecku:
– głośnego syczenia (długie wymawianie głoski ?s?)
– głośnego liczenia (np. do 10)
– śpiewania lub recytowania wierszyka
W ćwiczeniach dynamicznych rytm oddechowy należy zgrać z wykonywanymi ruchami.
4. Postawa prowadzącego
Postawa prowadzącego zajęcia, jego fachowość, zaangażowanie, stosunek do dzieci mogą mieć decydujący wpływ na chęć uczestnictwa ćwiczących w lekcjach gimnastyki korekcyjnej i na skuteczność oddziaływań korekcyjnych. Do zadań instruktora gimnastyki korekcyjnej należy:
– dobór pozycji wyjściowych i ćwiczeń
– dobór przyborów i przyrządów
– kontrola poprawności wykonania ćwiczeń
– dostosowanie ćwiczeń i metod do wieku, możliwości i zainteresowań ćwiczących
– indywidualizowanie ćwiczeń i dostosowanie ich do potrzeb poszczególnych dzieci
Prowadzący zajęcia korekcyjne powinien:
– umieć mobilizować ćwiczących do wysiłku
– odpowiednio uatrakcyjnić zajęcia przez stosowanie różnorodnych przyborów i przyrządów,
wprowadzenie elementów rywalizacji oraz zabaw i gier.
– utrzymywać dyscyplinę nieformalną
– być uśmiechniętym i jednakowo serdecznym dla wszystkich ćwiczących
– współpracować z rodzicami i lekarzem.
5. Współpraca z rodzicami
Warunki w jakich żyje, przebywa i uczy się dziecko w znacznym stopniu wpływa na jego postawę. Wiele wad postawy powstaje na skutek niekorzystnych wpływów środowisk. Bez ich zmiany, bez usunięcia czynników powodujących powstanie i utrwalanie wady postawy, niemożliwe jest osiągnięcie korekcji postawy.
Rodzice powinni współpracować z instruktorem w procesie korygowania postawy swojego dziecka. Należy umożliwić im udział w lekcjach gimnastyki korekcyjnej (prowadzić tzw. Lekcje otwarte). Rodzice poznają wówczas ćwiczenia, uczą się na co zwracać uwagę w czasie ich wykonywania, poznają zestawy ćwiczeń domowych.
Do obowiązku rodziców należy zapewnienie dziecku:
– właściwego trybu życia; nie przeciążanie obowiązkami i umożliwienie dużej dawki ruchu, zwłaszcza na świeżym powietrzu, odpowiedniej ilości snu itp.
– odpowiednich mebli
– racjonalnego odżywienia
Rodzice powinni również kontrolować wykonywanie zestawu ćwiczeń domowych.
6. Współpraca z lekarzem
Dziecko z wadą postawy powinno pozostawać pod opieką lekarza rehabilitacji lub ortopedy. Lekarz i instruktor powinni omawiać wyniki terapii, występujące trudności i wspólnie wyznaczyć bieżące cele w korygowaniu wady dziecka.
PLECY OKRĄGŁE ? DORSUM ROTUNDUM
Plecy okrągłe to wada lokalizująca się na odcinku piersiowym kręgosłupa.
W warunkach prawidłowych odcinek piersiowy wygięty jest ku tyłowi, tworząc tzw. kifozę piersiową. Przy plecach okrągłych wygięcie to jest pogłębione – powstaje hiperkifoza piersiowa.
W sylwetce dziecka z plecami okrągłymi oprócz pogłębionej kifozy piersiowej występuje:
– wysunięcie głowy do przodu (broda nie rzutuje na mostek),
– wysunięcie do przodu barków,
– spłaszczenie i zapadnięcie klatki piersiowej,
– rozsunięcie i odstawanie od klatki piersiowej łopatek.
Plecy okrągłe mogą mieć charakter wady wrodzonej na skutek wad układu kostnego
lub mięśniowego. Częściej jednak obserwuje się plecy okrągłe nabyte.
Ich przyczyny to m.in.:
– dystonia mięśniowa,
– czynniki psychiczne,
– wady wzroku,
– choroby wtórnie powodujące pogłębianie kifozy piersiowej, z których na pierwszy
plan wysuwa się choroba Scheuermanna, a także krzywica, gruźlica kręgosłupa,
zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.
Plecom okrągłym niezależnie od etiologii, towarzyszy dystonia mięśniowa – różnica napięć antagonistycznie działających grup mięśniowych.
W plecach okrągłych osłabieniu i rozciągnięciu ulegają:
– mięśnie prostownika grzbietu odcinka piersiowego i mięśnie karku,
– mięśnie ściągające łopatki (czworoboczny, równoległoboczny, najszerszy grzbietu).
Mięśniami nadmiernie napiętymi i często przykurczowymi w tej wadzie są:
– mięśnie piersiowe (wielki i mały),
– mięsień zębaty przedni.
Mięśnie osłabione i rozciągnięte powodują przyjmowanie pozycji charakterystycznej dla pleców okrągłych, a mięśnie przykurczone utrwalają tę pozycję uniemożliwiając przyjęcie pozycji poprawnej.
W postępowaniu korekcyjnym w przypadku pleców okrągłych, podobnie jak we wszystkich wadach postawy należy uwzględnić trzy podstawowe kierunki działania (trzy tory postępowania korekcyjnego):
morfologiczny – polegający na likwidacji dystonii mięśniowej i wytworzeniu silnego gorsetu mięśniowego,
fizjologiczny – czyli nauczenie przyjmowania pozycji skorygowanej i utrwalenie nawyku poprawnej postawy,
środowiskowy – zabezpieczenie odpowiednich, sprzyjających likwidacji wady warunków życia i pracy dziecka.
SCHEMAT POSTEPOWANIA KOREKCYJNEGO
DLA DZIECKA Z PLECAMI OKRĄGŁYMI
1. Uświadomienie dziecku i rodzicom obecności wady i wynikających z tego zagrożeń.?Najważniejszym celem jest przekonanie i zachęcenie dziecka do podjęcia trudu pracy korekcyjnej. Dziecko powinno stać się podmiotem procesu korekcyjnego, a nie przedmiotem poddanym korekcyjnej “obróbce”. Także rodzice powinni aktywnie włączyć się do walki o poprawę postawy ciała swojego dziecka, zapewniając mu optymalne, sprzyjające korekcji wady warunki życia.
2. Ustalenie i zapewnienie optymalnych warunków toru środowiskowego.?Obejmuje ono:?- nie przeciążanie dziecka nauką i pracą,?- zapewnienie odpowiednich warunków pracy (biurko, krzesło, ławka szkolna,
oświetlenie),?- zapewnienie odpowiedniej ilości i warunków snu,?- prawidłowe odżywianie,
– ćwiczenia korekcyjne w domu.
3. Rozciąganie mięśni przykurczonych.?Istnienie przykurczów ogranicza ruchomości stawową i uniemożliwia przyjęcie postawy skorygowanej. Ich rozciągnięcie i przywrócenie pełnej ruchomości stawowej jest pierwszym etapem likwidacji dystonii mięśniowej.?Rozciągając mięśnie przykurczone należy przestrzegać kilku zasad:?- w początkowym okresie rozciągania mięśni powinny dominować ćwiczenia
rozciągające biernie,?- kierunek ruchów rozciągających powinien uwzględniać aktonowość budowy mięśni
dlatego np. w rozciąganiu mięśni piersiowych stosujemy ułożenie rąk w górę, w bok,
w dół i pośrednie,?- rozciągając mięsień i oddalając jeden z jego przyczepów należy ustabilizować drugi
przyczep mięśnia.
4. Nauka przyjmowania pozycji skorygowanej.?Zlikwidowanie przykurczów mięśni piersiowych i zębatych przednich umożliwia dziecku przyjęcie poprawnej postawy. Ucząc dziecko przyjmowania takiej pozycji należy pamiętać, że:?- zaczynamy od przyswojenia dziecku korekcji cząstkowych – lokalnych (ustawienie głowy, cofnięcie barków, zmniejszenie kifozy piersiowej, uwypuklenie klatki piersiowej), a następnie przez ich łączenie dążymy do osiągnięcia korekcji całościowej – globalnej,?- naukę rozpoczynamy od pozycji odciążających kręgosłup od ucisku osiowego (leżenia, klęki podparte) i stopniowo przechodzimy do siadu i stania,?-umożliwiamy początkowo kontrolę postawy przez przyleganie ciała do stałej płaszczyzny (podłoga, ściana), następnie kontrolę wzrokową w lustrze, na koniec przy wykorzystaniu czucia głębokiego.?Naukę przyjmowania pozycji skorygowanej uważamy za zakończoną, gdy dziecko na polecenie “stań poprawnie” , potrafi przyjąć, choćby na chwilę pozycję skorygowaną.
5. Wzmacnianie mięśni osłabionych.?Wzmacniając mięśnie osłabione trzeba pamiętać, że ćwiczenia te powinny być wykonywane w pozycji skorygowanej – w zbliżeniu przyczepów tych mięśni. Pozycja skorygowana powinna być utrzymywana przez cały czas ćwiczenia. Stosowane obciążenie nie może powodować utraty korekcji – obciążenie powinno być tak dobrane, aby dziecko było w stanie wykonać ćwiczenie w pozycji poprawnej.?Przy wzmacnianiu mięśni ściągających łopatki należy pamiętać, że odwiedzenie rąk powyżej 90 stopni powoduje przekroczenie zakresu ruchomości stawu ramiennego
i przeniesienie ruchu na inne stawy (bark). Występuje wówczas przesunięcie obojczyka i odsunięcie łopatki od kręgosłupa. Traci się korekcję ustawienia łopatek i mięśnie nie pracują w zbliżeniu przyczepów.
Z tych względów wzmacniając mięśnie ściągające łopatki nie należy przekraczać kąta 90 stopni odwiedzenia w stawie ramiennym.
6. Utrwalenie nawyku poprawnej postawy.?Zadanie to powinno się realizować nie tylko na lekcjach gimnastyki korekcyjnej, lecz również w domu i w szkole. Dziecku powinno się stale przypominać o konieczności korekcji postawy. Coraz dłuższe, kontrolowane przebywanie w postawie poprawnej, możliwe dzięki coraz silniejszym mięśniom postularnym, z czasem doprowadza do automatyzacji odruchu podstawy skorygowanej. Gdy dziecko zaabsorbowane czynnościami dnia codziennego, zabawą czy grą utrzymuje już nową, poprawną postawę, można uważać, że proces korekcji został zakończony.
SKOLIOZY – SKOLIOSIS
Skolioza, zwana bocznym skrzywieniem kręgosłupa, to wada postawy polegająca na wielopłaszczyznowym odchyleniu linii kręgosłupa od stanu poprawnego.
Odchylenie występuje w trzech płaszczyznach:
czołowej – kręgosłup wygina się w bok: w prawo lub w lewo,
strzałkowej – pogłębia się wygięcie kifozyczne w tył lub lordotyczne w przód,
poprzecznej – następuje rotacja (obrót) kręgów, co prowadzi do powstania garbu.
Skoliozę uważa się za schorzenie ogólnoustrojowe, gdyż powoduje ona niekorzystne zmiany w układzie ruchu, układzie krążeniowo -oddechowym, w sprawności
i wydolności fizycznej i w różnych narządach wewnętrznych.
W zależności od stopnia zawansowania zmian wyróżniamy następujące stadia skoliozy:
– postawa skoliotyczna – jest to wstępne stadium wady. Występuje asymetria ustawienia barków i łopatek, niesymetryczne są także trójkąty talii, ale nie ma jeszcze bocznego skrzywienia kręgosłupa lub jest ono niewielkie. Napięciem mięśni można uzyskać pełną korekcję postawy;
– skolioza I stopnia – jest to skrzywienie, którego kąt dochodzi do 30 stopni (wg Cobba). Zmiany dotyczą układu mięśniowo-więzadłowego bez zniekształceń kostnych. Możliwa jest korekcja bierna skrzywienia i to całkowita, natomiast korekcja czynna znaczna (prawie całkowita);
– skolioza II stopnia – to skrzywienie o wartościach kątowych 31-60 stopni. Występują zmiany strukturalne w kręgach i krążkach międzykręgowych.
Kręgosłup ulega zrotowaniu, co objawia się garbem żebrowym (lub wałem mięśniowym przy skrzywieniach w odcinku lędźwiowym). Korekcja czynna nie daje efektów, a bierna niewielkie;
– skolioza III stopnia – jest skrzywieniem o kącie przekraczającym 60 stopni z daleko posuniętymi zmianami strukturalnymi: sklinowaceniami i torsją kręgów, deformacjami żeber i miednicy. Skrzywienie nie koryguje się.
Pod względem przyczyn powstawania skoliozy dzielą się na (klasyfikacja Cobba):
skoliozy funkcjonalne (wady postawy, asymetrie kończyn, skrzywienia reflektoryczne, bólowe itp.),
skoliozy strukturalne:
– kostnopochodne,
– nerwopochodne,
– mięśniopodobne,
– idiopatyczne – występujące najczęściej i stanowiące 80-90% wszystkich skolioz.
Przyczyny powstawania skoliozy idiopatycznych są nieznane. Niewiele przemawia za tym, że zmiany w obrębie układu mięśniowego są pierwotną przyczyną. Jednakże towarzyszące skoliozie zaburzenie równowagi mięśniowej przyczynia się niewątpliwie do postępu skrzywienia. Powstaje obraz dystonii mięśniowej (stąd częsta nazwa skolioz idiopatycznych – skoliozy dystoniczne). Nieznana przyczyna powstania skolioz zmusza do leczenia objawowego. Ogranicza się ono do przeciwdziałania widocznym skutkom choroby. W postępowaniu leczniczym dąży się do wyprostowania kręgosłupa.
Gimnastyka korekcyjna zajmuje się tylko mniej zaawansowanymi postaciami skoliozy. Jej domeną powinny być postawy skoliotyczne i skoliozy pierwszego stopnia. Bardziej zaawansowane przypadki wymagają postępowania rehabilitacyjnego
SCHEMAT POSTEPOWANIA KOREKCYJNEGO SKOLIOZ
1. Uświadomienie dziecku i rodzicom obecności wady i wynikających z tego zagrożeń.?Najważniejszym celem jest przekonanie i zachęcenie dziecka do podjęcia trudu pracy korekcyjnej. Dziecko powinno stać się podmiotem procesu korekcyjnego, a nie przedmiotem poddanym korekcyjnej “obróbce”. Także rodzice powinni aktywnie włączyć się do walki o poprawę postawy ciała swojego dziecka, zapewniając mu optymalne, sprzyjające korekcji wady warunki życia.
2. Ustalenie i zapewnienie optymalnych warunków toru środowiskowego.?Obejmuje ono:?- nie przeciążanie dziecka nauką i pracą,?- zapewnienie odpowiednich warunków pracy (biurko, krzesło, ławka szkolna, oświetlenie),?- zapewnienie odpowiedniej ilości i warunków snu,?- prawidłowe odżywianie,?- korekcyjne w domu.
3. Rozciąganie mięśni przykurczonych.?Likwidacja przykurczów mięśniowych ma umożliwić dziecku przyjęcie postawy poprawnej. W bocznych skrzywieniach kręgosłupa dochodzi do asymetrii napięć mięśni przykręgosłupowych strony prawej i lewej. Mięśnie jednej strony ulegają osłabieniu, pozwalając kręgosłupowi na skrzywienie, mięśnie strony przeciwnej mają tendencję do przykurczu, powodując utrwalenie skrzywienia. (Omówienie to jest w założeniu nie precyzyjne. W rzeczywistości proces ten jest bardziej skomplikowany.)
W postępowaniu korekcyjnym ze skoliozami można stosować ćwiczenia symetryczne
i asymetryczne. W ćwiczeniach asymetrycznych dąży się do wygięcia kręgosłupa
w stronę przeciwną do istniejącego skrzywienia. Zyskuje się przez to pełną korekcję lub hiperkorekcję, ale ćwiczenia asymetryczne kryją w sobie pewne trudności: mogą powodować pogłębienie skrzywień kompensacyjnych – wtórnych, a także wymagają indywidualnego ustawienia każdego dziecka i kontroli utrzymywania pozycji asymetrycznej w czasie ćwiczeń.
W gimnastyce korekcyjnej, gdzie jeden instruktor ćwiczy z grupą 10-15 dzieci, kontrola taka jest praktycznie niemożliwa. Z tego względu ćwiczenia asymetryczne powinny być stosowane w rehabilitacji, gdzie jest możliwość ćwiczeń indywidualnych.
W zajęciach gimnastyki korekcyjnej zapobieganie przykurczom i ewentualne rozciąganie ich najlepiej osiągnąć przez elongację, czyli wydłużanie kręgosłupa. Stosując elongację uzyskuje się skorygowanie skrzywienia kręgosłupa niezależnie
od jego lokalizacji i kierunku, Jest to więc wygodna i bezpieczna forma likwidacji przykurczów i osiągania korekcji w zajęciach zespołowych.
Elongacja może być bierna (np. zwis na drabince) oraz czynna (“wyciąganie się”, “rośnięcie”).
W gimnastyce korekcyjnej powinna dominować elongacja czynna. Elongacja bierna, jakkolwiek korzystna nie powinna być nadużywana, gdyż nie tylko rozciąga mięśnie przykurczone ale i osłabione.
4. Nauka przyjmowania pozycji skorygowanej.?Naukę przyjmowania pozycji skorygowanej prowadzi się w sposób podobny jak przy wadach postawy w płaszczyźnie strzałkowej. Rozpoczynamy od pozycji odciążających kręgosłup od ucisku osiowego (leżenia), następnie przechodzimy do ustawienia przy ścianie, potem przed lustrem z kontrolą wzroku i z zamkniętymi oczami
z wykorzystaniem czucia głębokiego.?W skoliozach szczególną uwagę należy zwrócić na elongację kręgosłupa, pokrywanie się pionu z linią środkową ciała (bródka, wcięcie mostka, wyrostek mieczykowaty, kresa biała, pępek, środek spojenia łonowego, równa odległość między kłykciami przyśrodkowymi i kostkami przyśrodkowymi). Wymaga się również równego ustawienia barków, łopatek i trójkątów talii.
5. Wzmacnianie mięśni osłabionych.?Wzmacnianie mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie poprawnej postawy powinno
się odbywać w pozycji skorygowanej – w elongacji kręgosłupa. Wzmacniane są głównie mięśnie prostownika grzbietu, a oprócz niego także mięśnie ściągające łopatki, mięśnie pośladkowe i mięśnie brzucha. Wzmacnianie prostownika grzbietu w zajęciach gimnastyki korekcyjnej powinno być realizowane przez ćwiczenia symetryczne. Ćwiczenia asymetryczne wymagają wysokich kwalifikacji prowadzącego i pracy indywidualnej z dzieckiem (w rehabilitacji).
Boczne skrzywienie kręgosłupa, jako wada stwarzająca największe zagrożenie dla zdrowia i wyglądu dziecka, wymaga szczególnej uwagi instruktora, rodziców i lekarza. Ważne jest dokładne rozpoznanie (czy na pewno jest to skolioza idiopatyczna), wynikające z niego właściwe leczenie i obserwacja progresji skrzywienia we wszystkich płaszczyznach. Zaobserwowane pogorszenie jest sygnałem do podjęcia dodatkowych form leczenia (rehabilitacja, gorsety itp.).
6. Utrwalenie nawyku poprawnej postawy?Zadanie to powinno się realizować nie tylko na lekcjach gimnastyki korekcyjnej, lecz również w domu i w szkole. Dziecku powinno się stale przypominać o konieczności korekcji postawy. Coraz dłuższe, kontrolowane przebywanie w postawie poprawnej, możliwe dzięki coraz silniejszym mięśniom postularnym, z czasem doprowadza do automatyzacji odruchu podstawy skorygowanej. Gdy dziecko zaabsorbowane czynnościami dnia codziennego, zabawą czy grą utrzymuje już nową, poprawną postawę, można uważać, że proces korekcji został zakończony
ZESTAW KOREKCYJNYCH ĆWICZEŃ DOMOWYCH PRZECIW PLECOM OKRĄGŁYM (DORSUM ROTUNDUM)
DLA MŁODZIEŻY
Proponowany zestaw ćwiczeń należy stosować po ustaleniu przez lekarza dokładnego rozpoznania oraz po instruktażu przeprowadzonym przez nauczyciela WF lub gimnastyki korekcyjno – kompensacyjnej.
Najbardziej wskazane jest wykonywanie ćwiczeń codziennie przed posiłkiem przez około 30 minut. Ćwiczymy seriami po 10 do 15 powtórzeń. Przed przystąpieniem do ćw. należy wywietrzyć pomieszczenie, przygotować potrzebny sprzęt oraz ubrać odpowiedni strój do ćwiczeń.
Podczas ćwiczeń pamiętamy o dokładnym ich wykonywaniu.
Podczas ćw. oddechowych wdech należy wykonywać nosem, wydech ? ustami. Faza wydechu powinna być dwukrotnie dłuższa od fazy wdechu.
Pozycję wypoczynkową stosować w chwili wystąpienia oznak zmęczenia podczas wykonywania ćwiczeń oraz w chwilach wolnych po przyjściu ze szkoły, (np. NN swobodnie ugięte w kolanach, oparte stopami o podłoże. RR ułożone pod głową, łokcie przylegają do podłoża, ciało ułożone w osi, swobodne oddychanie).
Objaśnienia skrótów :
RR ? kończyny górne T ? tułów
NN ? nogi L. przodem ? leżenie na brzuchu
PW ? pozycja wyjściowa L. tyłem ? leżenie na plecach
Test ścienny ? przyjęcie postawy skorygowanej przy ścianie. Całe plecy przylegają do ściany, barki opuszczone, ustawione na tej samej wysokości, cofnięte do tyłu, łopatki ściągnięte, klatka piersiowa uwypuklona, brzuch wciągnięty, głowa wyciągnięta w górę, wzrok skierowany przed siebie, ręce wzdłuż tułowia, nogi wyprostowane, pięty przylegają do ściany, bardziej obciążamy zewnętrzne krawędzie stóp. Wytrzymujemy tę pozycję kilka sekund.
1. PW – postawa – RR z tyłu, łopatki ściągnięte. Bieg w miejscu z uderzaniem
piętami o dłonie.
2. PW – klęk prosty przed krzesłem, dłonie oparte na siedzeniu. Przejście do siadu
klęcznego, pogłębianie opadu. W czasie ćw. głowa musi być ustawiona
w przedłużeniu T. Możemy zmieniać szer. ustawienia RR oddziaływując na
różne aktony mięśni piersiowych.
3. PW – siad ugięty – plecy proste, głowa wyciągnięta w górę, wzrok skierowany
przed siebie. RR wyprostowane, wyciągnięte w górę trzymają laskę gimnast.
Powtarzamy odrzuty RR z laską w tył nie pochylając głowy w przód.
4. PW – siad klęczny – T wyprostowany, głowa wyciągnięta w górę, brzuch wciągnięty
RR wyprostowane wyciągnięte w górę. Opad T w przód do pozycji niskiej
Klappa (tzw. ukłon japoński), powrót do PW. Nie zaokrąglamy pleców
i nie opuszczamy głowy podczas ćw.
5. PW – leżenie przodem – NN wyprostowane i złączone, głowa uniesiona,
wyciągnięta w przód, wzrok skierowany w podłogę. RR wyprostowane,
wyciągnięte w przód, uniesione nad podłogą, w dłoniach woreczki.
Pod brzuchem w okolicy pępka zrolowany kocyk.
Przenosimy wyprostowane RR bokiem w tył i dotykamy woreczkami nad
biodrami, powrót do PW z dotknięciem woreczków nad głową.
W czasie ćw. kl. piersiowa powinna przylegać do podłogi a RR unosimy
jak najwyżej.
6. PW – leżenie tyłem – RR w pozycji skrzydełek leżą na podłodze. Jedna N ugięta
kolano przyciągnięte do kl. piersiowej, druga N wyprostowana i uniesiona
nad podłogę ok. 20 cm. Liczymy do dwóch i zmiana NN.
7. PW – klęk podparty – dłonie zwrócone palcami do siebie. Ugięcie RR z przejściem
do pozycji średniej Klappa (broda dotyka podłoża)
8. PW – leżenie przodem – piłka miedzy stopami RR pod brodą. Przeniesienie RR
w przód z równoczesnym ugięciem NN w kolanach, próba dotknięcia
piłki dłońmi. Kl. piersiowa przylega do podłoża.
9. PW – pozycja niska Klappa (ukłon japoński). RR w skos. Wymachy raz prawą, raz
lewą R w górę.
10.PW – leżenie tyłem RR w ?skrzydełka? leżą na podłodze NN wyprostowane
i złączone, stopy oparte na skrzynce wys.30 cm.
Naciskanie głową i łokciami na podłogę z jednoczesnym oderwaniem
pleców od podłogi i uniesieniem bioder do linii łączącej barki i stopy.
11.PW – leżenie przodem NN wyprostowane i złączone, głowa uniesiona,
wyciągnięta w przód, wzrok w podłogę RR wyprostowane z laską.
Pod brzuchem zrolowany kocyk..
Ugięcie RR z przeniesieniem laski na plecy – na łopatki, następnie wyprost
RR z przeniesieniem laski w przód. Kl. piersiowa przylega do podłoża.
12.PW – siad na krześle tyłem do ściany, woreczek na głowie. Wypychanie
przedmiotu w górę RR na udach. Głęboko oddychamy.
Ćwiczenia oddechowe – wykonywać pomiędzy podanymi wyżej
1. PW – siad skrzyżny tyłem do oparcia krzesła. Chwyt RR za oparcie łokcie
ściągnięte. Uwypuklenie kl. piersiowej ? wdech
powrót do swobodnego siadu ? wydech.
2. PW – leżenie tyłem NN ugięte w kolanach w RR piłka. Przenosimy piłkę za głowę
wdech, opuszczamy piłkę przodem na biodra – wydech.
ZESTAW KOREKCYJNYCH ĆWICZEŃ DOMOWYCH PRZECIW SKOLIOZIE
(BOCZNEMU SKRZYWIENIU KRĘGOSŁUPA)
DLA MŁODZIEŻY
Proponowany zestaw ćwiczeń należy stosować po ustaleniu przez lekarza dokładnego rozpoznania oraz po instruktażu przeprowadzonym przez nauczyciela WF lub gimnastyki korekcyjnej.
Najbardziej wskazane jest wykonywanie ćwiczeń codziennie przed posiłkiem przez około 30 minut rano lub po południu. Tempo i intensywność ćw. należy dostosować do swoich możliwości ale muszą one pozostawiać poczucie wykonanej pracy. Ćwiczenia korekcyjne należy wykonywać bardzo dokładnie.
Przed przystąpieniem do ćwiczeń wietrzymy pomieszczenie, ubieramy wygodny strój sportowy i przygotowujemy potrzebny sprzęt.
Objaśnienie skrótów: PW ? pozycja wyjściowa. T ? tułów, NN ? kończyny dolne,
RR ? kończyny górne, MM- mięśnie.
1. PW – postawa, RR wzdłuż T.
Głęboki wdech nosem z równoczesnym uniesieniem RR w górę i wspięcie na palce. Następnie powolny wydech ustami z opuszczaniem RR i opadem na całe stopy.
Cel ? ćw. oddechowe i elongacyjne
2. PW ? leżenie przodem, RR wyprostowane wyciągnięte w przód. Pod brzuchem w okolicy pępka zrolowany kocyk. Wyciąganie RR po podłodze jak najdalej w przód. Kl. Piersiowa przylega.
Cel ?elongacja kręgosłupa
3. PW ? siad skrzyżny, RR wyprostowane, wyciągnięte w górę. Maksymalnie wyciągamy RR w górę, plecy proste.
Cel ? elongacja kręgosłupa
4. PW ? leżenie przodem, NN wyprostowane, złączone, dłonie splecione na karku.
Uniesienie głowy i łokci w górę, broda przyciągnięta do kl. piersiowej.
Cel ? wzmacnianie MM grzbietu i karku
5. PW ? leżenie tyłem RR wzdłuż T, NN ugięte w kolanach, stopy oparte o podłoże.
Przyciąganie kolan do brzucha, prostowanie NN w górę i równoczesne
zataczanie kół do przodu obiema NN w pionie.
Cel ? Wzmacnianie MM brzucha, sterowane dołem
6. PW ? leżenie tyłem, RR z ciężarkami wzdłuż T, NN ugięte, stopy na podłożu.
Uniesienie RR i przesuwanie ich po podłodze za głowę ? wdech nosem,
powrót do PW ? długi wydech ustami.
Cel ? ćwiczenie oddechowe
7. PW ? leżenie przodem, pod brzuchem zrolowany kocyk, RR wzdłuż T dłońmi do
podłogi , NN wyprostowane trzymają piłkę, czoło na podłożu.
Unoszenie wyprostowanych NN z piłką. KL. piersiowa przylega do podłogi.
Cel wzmacnianie MM pośladkowych i kulszowo ? goleniowych
8. PW ? leżenie tyłem, RR na karku, łokcie szeroko, dotykają podłoża, NN ugięte,
stopy na podłodze.
Uniesienie kolana i dotknięcie go łokciem ręki przeciwnej, zmiana. T lekko
uniesiony, głowa w linii kręgosłupa, łokcie cały czas ściągnięte w tył.
Cel ? wzmacnianie MM prostego i skośnych brzucha
9. PW ?leżenie przodem, NN wyprostowane i złączone. RR wyciągnięte mocno w
przód, głowa uniesiona, wyciągnięta w przód, wzrok skierowany w podłogę,
pod brzuchem w okolicy pępka zrolowany kocyk.
Równoczesne uniesienie jednej R i przeciwnej N nisko nad podłogę, zmiana
W trakcie ćw. kl. piersiowa powinna przylegać do podłogi.
Cel ? wzmacnianie MM prostownika grzbietu, karku, pośladkowych i kulsz.-golen.
10. PW ? siad klęczny-?ukłon japoński?, RR wyciągnięte w przód.
Nie przesuwając RR ani kolan przejść do leżenia przodem, głowa cały czas
nisko nad podłogą a następnie powrót do PW (ukłon japoński)
Cel ? wzmacnianie MM prostownika grzbietu, karku, wzmacnianie MM brzucha,
rozciąganie MM piersiowych
11. PW ? leżenie przodem na stole po stawy biodrowe, NN wyprostowane stopy na
podłodze trzymają piłkę. Dłonie trzymają krawędź stołu.
Unosimy NN z piłką do poziomu stołu i opuszczamy, nie podnosimy wyżej.
Cel ? wzmacnianie MM pośladkowych, kulsz.- goleń. i wysklepiających stopy.
12. PW ? siad na taborecie przed lustrem, dłonie na głowie, łokcie szeroko w bok.
Maksymalna elongacja kręgosłupa z wyciągnięciem głowy w górę a następnie naciskanie RR na głowę. Kontrolujemy w lustrze poprawność postawy. Nacisk RR nie może powodować utraty elongacji kręgosłupa.
Cel ? wzmacnianie MM przykręgosłupowych, elongacja kręgosłupa, kształtowanie nawyku prawidłowej postawy.
PRZYKŁADOWY ZESTAW KOREKCYJNYCH ĆW. DOMOWYCH
WADY: BOCZNE SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA ?SKOLIOZA
PLECY WKLĘSŁE ? WADA ODCINKA LĘDŹWIOWEGO KRĘGOSŁUPA
KLATKA PIERSIOWA KURZA ? UWYPUKLONY MOSTEK
Skolioza jest to wygięcie kręgosłupa w bok (w prawo lub w lewo) w płaszczyźnie
czołowej. Towarzyszy temu asymetryczne ustawienie barków, łopatek,
miednicy oraz nierówne trójkąty talii. Zniekształcenia te powodują zmiany
w postawie ciała, a także prowadzą do zaburzeń w układzie krążeniowo-
oddechowym.
Plecy wklęsłe charakteryzuje pogłębione wygięcie kręgosłupa do przodu (tzw.
hiperlordoza lędźwiowa), zwiększone przodopochylenie miednicy, wypięty
brzuch oraz uwypuklenie pośladków.
Klatka piersiowa kurza ? cechuje ją zniekształcenie mostka, który tworzy dość ostre
uwypuklenie do przodu. W wyniku tego żebra tracą kształt wygięty tworząc
poniżej sutków wyraźną wklęsłość.
Celem ćwiczeń domowych jest: wyrównanie skrzywienia, usunięcie przykurczów więzadeł i mięśni, zrównoważenie sił układu mięśniowego oraz wyrobienie nawyku
prawidłowej postawy ciała. Ważną rolę w korekcji tych wad odgrywają ćwiczenia oddechowe, w których akcentujemy długi wydech ustami. Faza wydechu powinna być dwukrotnie dłuższa od fazy wdechu.
Proponowany zestaw ćwiczeń należy stosować po ustaleniu przez lekarza dokładnego rozpoznania oraz po instruktażu przeprowadzonym przez nauczyciela WF lub gimnastyki korekcyjno – kompensacyjnej.
Najbardziej wskazane jest wykonywanie ćwiczeń codziennie przed posiłkiem przez około 30 minut. Ćwiczymy seriami po 10 do 15 powtórzeń.
Przed przystąpieniem do ćwiczeń wietrzymy pomieszczenie, ubieramy wygodny strój sportowy i przygotowujemy potrzebny sprzęt.
Objaśnienie skrótów: Pw ? pozycja wyjściowa ? tułów, NN ? nogi, RR ? ramiona, MM- mięśnie.
Pamiętamy o dokładnym wykonywaniu ćwiczeń.
Pozycja wyjściowa ? postawa przed lustrem, ściągnięte łopatki, wciągnięty brzuch,
napięte pośladki.
Cel – samokontrola postawy ciała przed lustrem
1. PW – siad skrzyżny – RR w ?skrzydełka?, plecy proste.
Maksymalne wyciągnięcie głowy i RR w górę z wytrzymaniem licząc do 4.
Cel – wydłużanie czynne kręgosłupa
2. PW – klęk podparty, przejście do ?ukłonu japońskiego? z dalekim wysunięciem
RR i głowy w przód bez odrywania pośladków od pięt, nie opuszczamy
głowy, akcentujemy wydech ustami.
Cel – rozciąganie MM piersiowych, elongacja kręgosłupa
3. Pw – klęk podparty, dłonie skierowane palcami do siebie.
Ugięcie RR z jednoczesnym wznosem prostej N w górę na przemian P i L
Cel – wzmocnienie MM obręczy barkowej, pośladków i tylnej strony ud.
4. PW ? leżenie tyłem, NN ugięte, RR – chwyt za podudzia, przetaczamy się w przód
i w tył ? ?kołyska? na plecach, akcentujemy wydech.
Cel ? rozciąganie MM grzbietu
5. PW ? leżenie tyłem, RR wzdłuż T, NN ugięte.
Wznos bioder do wysokości linii łączącej barki i kolana z równoczesnym
uniesieniem i wyprostem podudzia jednej N i napięciem pośladków.
Cel ? wzmocnienie MM pośladkowych i tylnej strony ud
6. PW ? leżenie tyłem, RR splecione na klatce piersiowej, NN ugięte.
NN wykonują ?rowerek? a RR prowadzimy bokiem w górę ? wdech a
następnie krzyżujemy je na klatce piersiowej ?długi wydech.
Cel ? wzmacnianie dolnej części brzucha i MM oddechowych
7. PW ? leżenie tyłem, NN ugięte, RR wzdłuż T.
Wznos RR bokiem w górę ? wdech, powrót RR przodem z jednoczesnym
uniesieniem głowy ? długi wydech wydech.
Cel ? ćwiczenia oddechowe
8. PW ? leżenie przodem, w okolicy pępka zrolowany kocyk, RR wyciągnięte w przód
Równoczesne uniesienie RR i NN nisko nad podłogą, NN wykonują nożyce
pionowe z wytrzymaniem do 4.
Cel ? wzmacnianie MM grzbietu
9. PW ? leżenie tyłem, RR splecione pod głową, wznos NN do kąta prostego.
Naprzemienne dotykanie prawym łokciem do kolana N lewej i odwrotnie.
Podczas dotknięcia następuje wydech.
Cel ? wzmocnienie MM brzucha
10. PW ? leżenie tyłem, NN ugięte, RR w bok ? wdech.
Uniesienie głowy i położenie RR na kolanach ? długi wydech.
Cel – wzmacnianie MM oddechowych
11. PW -leżenie przodem, dłonie pod czołem, łokcie szeroko, NN złączone i
wyprostowane, pod brzuchem zwinięty kocyk.
Równoczesne uniesienie głowy i NN. Naciskanie czołem na dłonie ?
stawianie oporu przez dłonie, ćwiczymy nisko nad podłogą licząc do 4.
Cel – wzmacnianie MM grzbietu i karku
12. PW – siad skrzyżny ? woreczek na głowie, RR wzdłuż T ,głowa wyciągnięta w
górę, plecy proste.
RR przenosimy bokiem w górę ? wdech ? i kładziemy je skrzyżnie na
klatce piersiowej? długi wydech.
Cel – wydłużanie czynne kręgosłupa, korygowanie postawy, ćw. oddechowe
ĆWICZENIA KSZTAŁTUJĄCE NAWYK POCZUCIA PRAWIDŁOWEJ POSTAWY CIAŁA
ZESTAW ĆWICZEŃ DO WYKONYWANIA W WARUNKACH DOMOWYCH
Walka o dobrą postawę dzieci jest ważnym fragmentem wychowania, profilaktyki i lecznictwa. Front jej przebiega przez dom i szkolę, czyli rodziców, nauczycieli i służbę zdrowia. Od ich harmonijnego współdziałania zależą sukcesy uzyskiwane w tej walce.
Przy kształtowaniu prawidłowej postawy bardzo ważne jest uświadomienie dziecku nieprawidłowości jego postawy, a następnie korekcja i autokorekcja przed lustrem
stojąc przodem i stojąc bokiem.
Prawidłową, zrównoważoną postawę pionową powinno cechować dobre ustawienie
i proporcje poszczególnych odcinków ciała.
Cechy te to :
– proste ustawienie głowy,
– prosty kręgosłup (patrząc od tyłu) i zaznaczone krzywizny fizjologiczne (patrząc
z profilu),
– barki na równej wysokości,
– prawidłowo ukształtowana i wysklepiona klatka piersiowa,
– brzuch wciągnięty bez zwiększonej lordozy lędźwiowej,
– poziomo ustawiona i prawidłowo pochylona ku przodowi miednica,
– prawidłowo ustawione kończyny, stopy na 1- 3 palce odstawione.
UWAGI: Poniższe ćwiczenia należy wykonywać w warunkach skorygowanej postawy ciała. Podczas ćwiczeń można wprowadzić dodatkowo ćwiczenia oddechowe.
W trakcie ćwiczeń oddechowych ? wdech należy wykonywać nosem, wydech ustami. Faza wydechu powinna być dwukrotnie dłuższa od fazy wdechu.
Ćwiczenia powtarzamy 10 razy.
Należy również przypomnieć o pozycjach wypoczynkowych :
– leżenie przodem RR splecione pod brodą,
– leżenie tyłem RR splecione na karku, NN ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże.
Pozycje wypoczynkowe należy stosować w chwili występowania oznak zmęczenia podczas ćwiczeń oraz każdorazowo w chwilach wolnych po powrocie ze szkoły.
Objaśnienie terminologii skrótów:
R – ramiona
NN – nogi
P.w.- pozycja wyjściowa
Leżenie przodem – ułożenie na brzuchu
Leżenie tyłem – ułożenie na plecach
ĆWICZENIA OGÓLNOKSZTAŁTUJĄCE
P.w. siad skrzyżny – dłonie oparte na kolanach
ruch : zginanie, skręty, krążenia głowy.
P.w. jak wyżej – RR w przód, dłonie oparte na barkach
ruch : krążenia RR w przód i w tył.
P.w. jak wyżej ? dłonie na podłodze
ruch : klaśnięcia dłońmi o podłogę i nad głową.
P.w. j.w. ruch : należy dotknąć dużym palcem stopy ? nosa, brody, policzków, uszu itp.
P.w. j.w. ? RR wzdłuż tułowia
ruch : skłon tułowia w przód, głową należy dotknąć podłoża.
P.w. j.w. ? RR w bok ruch : przejście do siadu równoważnego i powrót do p.w.
P.w. klęk prosty ? RR wzdłuż tułowia ruch : przeniesienie ciężaru ciała do tyłu i powrót do p.w.
P.w. klęk podparty ruch : uniesienie przeciwnej R i N równolegle do podłoża.
P.w. j.w. ruch : należy wykonać ?koci grzbiet? i powrócić do p.w.
P.w. siad klęczny ruch : skłon w przód, dalekie wysunięcie RR po podłożu, głowa schowana między RR (?ukłon japoński?), powrót do p.w.
P.w. j.w. ? RR w przód ruch : przenieść ciężar ciała z prawej strony stóp, a następnie z lewej.
P.w. leżenie przodem ruch : krążenie RR naśladujące pływanie ?żabką?.
P.w. j.w. ? RR splecione z tyłu na pośladkach, łopatki ściągnięte ruch : napinanie pośladków (wytrzymać do 10-ciu).
P.w. j.w. ? NN złączone i wyprostowane ruch : unoszenie RR 10 cm nad podłoże (wytrzymać licząc do 10-ciu).
P.w. j.w. RR w przód trzymając laskę ruch : należy przenieść laskę za głowę i powrót do p.w.
P.w. leżenie tyłem ruch : przejście do siadu skulnego i powrót do p.w.
P.w. j.w. ? RR w bok ruch : naśladowanie NN jazdy na rowerze.
P.w. j.w. ruch : NN wykonują nożyce poziome pod kątem 45°.
P.w. j.w. ruch : NN wykonują nożyce pionowe.
P.w. j.w. ? RR wzdłuż tułowia, NN ugięte w stawach kolanowych,
? stopy oparte o podłoże
ruch : unoszenie bioder do góry, powrót do p.w.
ĆWICZENIA STÓP
1. P.w. siad na ławeczce lub niskim taborecie ruch : krążenia, zgięcia grzbietowe i podnoszenie stopy.
P.w. j.w.
ruch : zwijanie szarf palcami stóp.
P.w. j.w.
ruch : zwijanie palcami ręczników na końcu obciążonych 0,25-0,5 kg
woreczkiem lub innym przedmiotem.
P.w. j.w.
ruch : chwyt woreczka palcami stopy, następnie należy unieść woreczek
w górę i wypuścić. Ćwiczenie wykonujemy na przemian P i L nogą.
P.w. j.w.
ruch : chwyt woreczka obunóż i wyrzut w górę w przód.
P.w. j.w.
ruch : zbieranie małych przedmiotów (kasztany, klocki, żołędzie, kamyki)
palcami stóp i wrzucanie do pojemniczka.
P.w. j.w.
ruch : pisanie kolorową kredką, trzymaną palcami stóp, swojego imienia.
P.w. postawa zasadnicza
ruch : marsz z kasztanami trzymanymi palcami stóp.
P.w. j.w.
ruch : marsz po prostej rozciągniętej po podłożu lince lub skakance.
P.w. j.w.
? ruch : marsz z woreczkiem lub książką na głowie.
ĆWICZENIA ODDECHOWE
1. P.w. leżenie tyłem – NN ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże,
? jedna dłoń na klatce piersiowej, druga na brzuchu
? ruch : głęboki wdech nosem ? powietrze należy wciągnąć do klatki piersiowej (tor piersiowy), następnie wydech ustami.
2. P.w. jak wyżej
? ruch : głęboki wdech nosem ? powietrze należy wciągnąć do brzucha (tor brzuszny – przeponowy), następnie wydech ustami.
3. P.w. leżenie tyłem RR wzdłuż tułowia
? ruch : wymach RR bokiem w górę i równoczesny wdech nosem, powrót RR do p.w. i wydech ustami z syczeniem.
4. P.w. klęk podparty.
? ruch : marsz na czworakach z równoczesnym dmuchaniem piłeczek do tenisa stołowego.
5. P.w. postawa zasadnicza.
? ruch : dmuchanie kolorowych piórek do góry.
Wyprostuj się!
Wciągnij brzuch! Napnij pośladki!
To właśnie zła postawa, a nie tylko wrodzone wady kręgosłupa powodują bóle w różnych odcinkach pleców. Jeśli przy wykonywaniu najprostszych czynności utrwalamy złą pozycję, narażamy się na nieustające cierpienie. Dlatego namawiam Was: nauczcie się prawidłowego siedzenia, schylania się i podnoszenia przedmiotów. Otwieram dziś miniszkołę pleców. Będą to także dla Ciebie ćwiczenia rozluźniające oraz wzmacniające gorset mięśniowy chroniący plecy. Przypatrz się zdjęciom i zastanów, jaką pozycję przyjmujesz ścieląc łóżko, prasując czy niosąc zakupy. Jeżeli złą, skoryguj ją natychmiast. Ucz się pilnie w naszej szkółce, a zobaczysz, że po krótkim czasie odczujesz ulgę.
źle:
Siedzisz na samej krawędzi krzesła. By utrzymać równowagę musisz przez cały czas napinać mięśnie.
dobrze:
Przysuń się do stołu i oprzyj plecy. Nie zakładaj nogi a nogę, bo tylko niepotrzebnie zwiększasz napięcie mięśni pleców i równocześnie utrudniasz krążenie krwi.
źle:
Szkodzisz plecom, gdy stoisz daleko od deski do prasowania. Pochylasz się i niepotrzebnie wyginasz plecy.
dobrze:
Nogi lekko rozstawione, plecy wyprostowane. Stoisz jak najbliżej deski do prasowanie. Jeśli masz ?delikatne? plecy, prasując stawiaj jedną stopę na niskim stołeczku i zmieniaj nogę co 15 min.
źle:
Wyginasz się w odcinku krzyżowym kręgosłupa. Ciężar ciała spada na plecy, obciąża je i męczy.
dobrze:
Wyprostuj plecy i lekko pochyl się do przodu, żeby lepiej rozłożyć ciężar ciała na obie nogi. Wchodząc trzymaj się poręczy, bo to też odciąża kręgosłup.
źle:
Niosąc zakupy opuszczasz w dół jedno ramię. Zaburzasz równowagę pleców.
dobrze:
Plecy trzymaj prosto, opuść ramiona, obciągnij mięśnie pośladków. Odciążysz kręgosłup, jeśli zakupy będziesz niosła w obu rękach.
źle:
Kucając wyginasz kręgosłup. Mięśnie pleców są narażone na olbrzymi wysiłek, gdy się podnosisz. Jeśli do tego coś dźwigasz, nacisk na nie się zwiększa.
dobrze:
Kucnij jak najbliżej przedmiotu na rozstawionych stopach. Chwyć ciężar, przysuń do siebie, napnij mięśnie brzucha i pośladków, podnieś z wyprostowanymi plecami.
źle:
Stoisz na wyprostowanych nogach i masz napięte mięśnie nóg. Kręgosłup się wygina i wytwarza silne napięcie w dole pleców.
dobrze:
Ukucnij opierając pośladki o pięty, wciągnij brzuch. W tej pozycji plecy nie są przeciążone.
ELEMENTY KOREKCJI POSTAWY CIAŁA W PRACY ANIMATORA KULTURY
ZE SPECJALNOŚCIĄ – TANIEC.
Uczestnictwo w różnych formach kultury fizycznej takich jak wychowanie fizyczne, rekreacja czy sport jest przejawem troski o ciało.
Zadania kształcenia i wychowania w kulturze fizycznej powinny zmierzać
do stworzenia optymalnych warunków zapewniających dzieciom i młodzieży:
-harmonijny rozwój poprzez odpowiedni dobór bodźców działających na cechy somatyczne, układ krążenia, oddychania i nerwowy
-wyrabianie nawyków umiejętnego wykorzystania takich czynników jak: woda, powietrze, teren itp. oraz zasad bezpiecznego wypoczynku
-przystosowanie organizmu do życia w środowisku zurbanizowanym
i przemysłowym.
Szybki rozwój cywilizacji pociąga za sobą przeobrażenia w środowisku otaczającym dziecko. Tryb jego życia ulega dość istotnym zmianom. Następuje spadek ilości ruchu w życiu codziennym. To zjawisko wpływa niekorzystnie na prawidłowy rozwój dziecka. Powoduje ono obniżenie sprawności i wydolności fizycznej oraz odporności organizmu. Młode pokolenie spędza mniej czasu na zajęciach ruchowych a więcej przed telewizorem lub komputerem. Konsekwencją tego jest wzrost liczby dzieci
z wadami postawy ciała. Są to deformacje w obrębie kręgosłupa, klatki piersiowej, miednicy lub kończyn.
Szczególną rolę w postawie ciała pełni kręgosłup, który jest nie tylko głównym wspornikiem tułowia, ale odgrywa decydującą rolę w ekonomii wysiłku fizycznego
i aktywności mięśniowej.
Jednym z warunków normalnego rozwoju i zdrowia dziecka jest prawidłowa postawa ciała.
Niezmiernie ważnym zadaniem nauczyciela czy instruktora jest dbałość
o poprawną postawę dziecka zarówno w czasie lekcji wychowania fizycznego
jak i na innych zajęciach ruchowych np. :na zajęciach tanecznych.
Praktyka potwierdza, że wszelkim wadom można przeciwdziałać i skutecznie z nimi walczyć, jednak trzeba wiedzieć jak to robić, żeby przede wszystkim nie szkodzić.
Trzeba umieć rozpoznać co w budowie ciała jest wadą.
Obserwując uważnie dzieci i młodzież zauważamy, że sprawność organizmu, jego zdolność do pracy jest w dużym stopniu uzależniona od postawy ciała.
Prawidłowa postawa stwarza lepsze warunki do pracy mięśniom i narządom wewnętrznym, to także estetyczna sylwetka oraz harmonijnie wykonywane ruchy.
Prawidłowa postawa to:
-głowa ustawiona wprost nad klatką piersiową, biodrami i stopami lub nieco wysunięta do przodu,
– fizjologiczne wygięcia kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej oraz prosty kręgosłup w płaszczyźnie czołowej,
-klatka piersiowa dobrze wysklepiona ku przodowi, przy zachowaniu swobodnego oddychania,
-brzuch lekko wciągnięty lub płaski,
-plecy łagodnie wygięte lecz łopatki nie wystają poza linię pośladków,
-kończyny dolne proste, prawidłowo ukształtowane,
-stopy prawidłowo wysklepione.
Nieprawidłową postawę cechuje:
-głowa wysunięta do przodu lub pochylona w bok,
-klatka piersiowa płaska, zapadnięta lub zniekształcona,
-barki wysunięte w przód,
-brzuch wypukły, wysunięty do przodu lub zwiotczały, obwisły,
-plecy zgarbione, zaokrąglone, miednica mocno pochylona w przód co powoduje pogłębienie naturalnych krzywizn kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej,
-stopy płaskie.
Wczesne wykrycie odchyleń od normy w postawie ciała dziecka gwarantuje skuteczne leczenie, dlatego koniecznie trzeba obserwować i oceniać sylwetkę dziecka co najmniej raz na pół roku.
Oglądając dziecko od przodu, tyłu i z boku zwracamy uwagę na:
-sposób trzymania głowy (podana do przodu, zwieszona, przekrzywiona),
-linię barkową (prosta czy krzywa),
-pozycje łopatek (odstające, skrzydełkowate, nierówno ustawione),
-trójkąty talii, które tworzą wycięcie tułowia w stosunku do zwisającej swobodnie kończyny górnej (symetria tych trójkątów),
-ustawienie miednicy (proste, krzywe),
-przebieg linii kręgosłupa (dobrze widoczny u dzieci szczupłych).
Sprawdzian prawidłowej sylwetki.
Ustaw dziecko bokiem.
Sprawdź czy nie ma nadmiernego pochylenia głowy do przodu, zaokrąglonych pleców czy zbyt wypiętego brzucha.
Sprawdź, czy w swobodnej pozycji stojącej linia kręgosłupa jest prosta.
Sprawdź, czy w pozycji stojącej barki są na tej samej wysokości.
Oglądając dziecko z tyłu sprawdź, czy łopatki są na jednej linii, czy nie są odstające.
Sprawdź, czy w pozycji stojącej biodra są na tym samym poziomie.
Sprawdź, czy w pozycji stojącej tzw.?trójkąty talii? są równe.
Sprawdź, stojąc za dzieckiem, czy nie ma różnicy w wysokości pleców między prawą a lewą stroną w skłonie w przód.
Zobacz, czy nie ma różnicy w wysokości stóp.
Sprawdź, czy odległość między kostkami wewnętrznymi stóp nie jest większa niż 5cm, przy złączonych kolanach lub czy kolana nie są znacznie od siebie oddalone przy złączonych stopach.
Jeżeli stwierdzisz którą kolwiek nieprawidłowość lub inne niepokojące objawy poinformuj o tym rodziców dziecka. Przekonaj ich o konieczności zbadania dziecka przez lekarza ortopedę, który może potwierdzić lub wykluczyć nasze obawy i zalecić odpowiednie ćwiczenia korygujące.
W celu zapobiegania powstawaniu wad budowy i postawy ciała oraz niwelowania ich niezbędne jest odpowiednie postępowanie korekcyjne także na zajęciach tańca.
Należy kłaść duży nacisk na dokładność wykonywanych ćwiczeń i dążyć do wyrobienia nawyku utrzymywania prawidłowej postawy ciała nie tylko na zajęciach ale we wszystkich sytuacjach i czynnościach dnia codziennego.
Elementy ćwiczeń korekcyjnych mogą występować:
-w części wstępnej zajęć:
jako ćwiczenia w przyjmowaniu poprawnej postawy,
ćwiczenia oddechowe,
ćwiczenia stóp,
-w części głównej:
ćwiczenia mięśni brzucha,
ćwiczenia mięśni grzbietu i obręczy barkowej,
ćwiczenia tułowia we wszystkich płaszczyznach,
-w części końcowej:
ćwiczenia oddechowe,
ćwiczenia stóp,
ćwiczenia przyjmowania prawidłowej postawy.
Bardzo ważne jest stosowanie odpowiednich pozycji wyjściowych podczas wykonywania ćwiczeń, zwłaszcza w ćwiczeniach kształtujących. Pozycje powinny być różnorodne stosowane zmiennie, z uwzględnieniem zmienności i charakteru pracy mięśni np. od pozycji wysokich do niskich i odwrotnie.
Należy unikać statycznego obciążenia stopy poprzez:
-nadmierną liczbę pozycji stojących lub grupowanie ich bezpośrednio po sobie
(nie przeplatając ich ćwiczeniami dynamicznymi),
-stosowanie ćwiczeń lub pozycji przeciążających łuk przyśrodkowy stopy
np. w szerokim rozkroku.
Zaleca się takie pozycje wyjściowe jak: leżenie, siady, stanie z podkurczonymi palcami stóp, marsz w miejscu itp.
Nie należy nadużywać również ćwiczeń obciążających stopę dynamicznie takich jak: skoki, podskoki, zeskoki na twarde nieelastyczne podłoże
Plecy wklęsłe
Plecy wklęsłe są wadą odcinka lędźwiowego kręgosłupa. W odcinku tym u osób zdrowych występuje wygięcie kręgosłupa od przodu. Pogrubienie tego wygięcia, tzw. hiperlordoza, to plecy wklęsłe.?Sylwetkę dzieci z plecami wklęsłymi charakteryzuje:
Pogłębienie lordozy lędźwiowej;
Zwiększenie przodopochylenia miednicy;
Wygięty brzuch;
“Uwypuklenie” pośladków.
Plecy wklęsłe podobnie jak plecy okrągłe, mogą być wadą wrodzoną lub nabytą. Spośród wad nabytych najczęściej obserwuje się plecy wklęsłe na tle dystonii mięśniowej.?Dystonię mięśniową w plecach wklęsłych charakteryzuje nadmierne napięcie i często przykurczenie dwóch grup mięśniowych:
bezpośrednio zwiększających lordozę lędźwiową- są to : prostownik grzbietu odcinek lędźwiowy i część lędźwiowa mięśnia biodrowo – lędźwiowego,
pośrednio zwiększających lordozę lędźwiową przez zwiększenie przodopochylenia miednicy – są to: część biodrowa mięśnia biodrowo – lędźwiowego, mięsień prosty uda, mięsień czworoboczny lędźwi.?Mięśniami osłabionymi i rozciągniętymi w tej wadze są:
mięśnie brzucha, zwłaszcza prosty,
mięśnie pośladkowe wielkie,
mięśnie kulszowo – goleniowe.
Korygowanie pleców wklęsłych, podobnie jak pleców okrągłych powinno obejmować:
Uświadomienie dziecku i rodzicom istnienia wady i związanych z tym zagrożeń,
Ustalenie i zapewnienie optymalnych warunków środowiskowych,
Rozciągnięcie mięśni przykurczonych,
Naukę przyjmowania pozycji skorygowanej,
Wzmocnienie w pozycji zbliżenia przyczepów mięśni osłabionych,
Utrwalenie nawyku postawy prawidłowej.
ZESTAW ĆWICZEŃ DOMOWYCH DLA DZIECI
PŁASKOSTOPIE
Propozycje ćwiczeń:
1. Pozycja wyjściowa-siad prosty ?ruch-naprzemienne lub jednoczesne zginanie grzbietowe i podeszwowe stóp ?z równoczesnym zginaniem palców.
2.Pw. -leżenie tyłem , stopy oderwane od podłoża ?ruch-krążenia stóp do wewnątrz i na zewnątrz. Pisanie , rysowanie stopami w powietrzu.
3.Pw. -siad ugięty ?ruch-chwytanie podeszwami stóp piłki lub dowolnego przedmiotu i przenoszenie go poprzez leżenie przewrotne stopami za głowę do wyciągniętych rąk.
4.Pw. -siad ugięty ?ruch-chwytanie i podnoszenie palcami stóp z podłogi różnych drobnych przedmiotów.
5.Pw.-siad ugięty ?ruch-chwytanie palcami stóp drobnych przedmiotów i wrzucanie ich do koszyczka, koła, miski czy wiaderka.
6.Pw.-siad na krześle , stopy oparte o podłoże , kolana ugięte do kąta prostego ?ruch-zwijanie palcami stóp kocyka lub ręcznika. Zwijaną rzecz można obciążyć np. książką.
7.Pw.-siad na krześle ?ruch-pisanie lub rysowanie na papierze ołówkiem przytrzymywanym pomiędzy 1 i 2 palcem stopy.
8.Pw.-leżenie tyłem ?ruch-rowerek z trzymaniem w palcach stóp chusteczek.
9.Pw.-postawa zasadnicza ?ruch-w marszu naśladowanie ruchami stóp poruszania się gąsiennicy.
10.Pw.-w siadzie na krześle, ruch – rozrywanie palcami stóp gazety na jak najdrobniejsze kawałki.
11.Pw.-siad ugięty ruch-chwytanie w podeszwy stóp piłki , podrzucanie jej stopami do góry i łapanie w ręce.
12.Pw.-siad na krześle ?ruch-nakładanie palcami jednej stopy skarpetki na drugą stopę (na zmianę).
13.Pw.-postawa zasadnicza ?ruch-marsz z trzymaniem w palcach stóp woreczków lub innych drobnych przedmiotów
KOŚLAWOŚĆ KOLAN
Propozycje ćwiczeń:
1. Pozycja wyjściowa- siad prosty ?ruch-napinanie mięśni czworogłowych ud (korekcja osi kończyn). ?2.Pw. -leżenie przodem , ręce pod czołem ?ruch-nożyce pionowe z maksymalnym wyprostem kończyn dolnych.
3.Pw. -leżenie przodem , nogi ugięte w stawach kolanowych ?ruch-rotacja wewnętrzna w stawie kolanowym.
4.Pw. -siad głęboki na krześle,podudzia zbliżone do siebie , między kolanami poduszeczka ?ruch-pełny wyprost nóg ze zgięciem grzbietowym stóp
5.Pw. -siad niski , podudzia zbliżone do siebie, poduszeczka między kolanami ?ruch-przejścia z takiej pozycji do stania. Poduszka nie może wypaść z kolan.
6.Pw .-siad ugięty z oparciem pleców o ścianę ?ruch- przejścia do stania bez odrywania pleców od ściany ?7.Pw. -siad o nogach ugiętych z kolanami rozchylonymi na zewnątrz.Podeszwy stóp stykają się ze sobą, dłonie nachwytem obejmują grzbiety stóp ?ruch-rozpieranie kolan łokciami rozsuwanymi na zewnątrz z niewielkim opadem tułowia w przód.
8.Pw. -siad skrzyżny ,dłonie na kolanach ?ruch-spychanie kolan w dół ?9.Pw.-siad skrzyżny, ręce na karku ?ruch-przejście do stania bez pomocy rąk